Anadolu Medeniyetleri Müzesi

600 yıldır ibadete açık olan Bursa Ulu Cami, Anadolu Selçuklu cami geleneğinin en güzel örneklerinden biri. Sadece mimarisiyle değil, içindeki hat sanatları örnekleriyle de adeta bir sanat müzesi.

ULU CAMİ'YE NASIL GİDİLİR?

Şehir merkezinde olduğu için metro, otobüs, özel araç ve hatta yürüyerek bile ulaşılabilir. Google Haritalar ile Yol Tarifi alabilirsiniz.

KISA TARİHÇE

Yıldırım Bayezid, 1396'daki Niğbolu zaferinin ardından şükran olarak bir cami inşa edilmesini emretti. Bursa Ulu Cami'nin yapımı 1399 yılında tamamlandı.

Caminin yapımında moloz taş yerine düzgün kesme taş ve mermerin yoğun olarak kullanılması devletin zenginleştiğinin bir göstergesi. 

MUTLAKA GÖRÜLMESİ GEREK

Mimari Özellikleri

Kubbeler: Caminin, çok geniş olan cemaat alanının (harim) üzerini kapatan 20 kubbesi var. İçeriye gün ışığı girebilsin ve aydınlık olsun diye bu kubbelerden biri camdan yapılmış. Çatıdaki 20 kubbeyi ayakta tutan 12 adet ayak (fil ayağı denen kolonlar) var. 

Minareler: Ulu Cami'nin minareleri farklı zamanlarda yapılmış ve farklı özellikler taşımaktadır. İlk yapılan minare, Ulu Cami'nin kuzeybatısında yer alan ve camiye bitişik inşa edilmiş olan minaredir. Kaidesi mermerden, gövdesi tuğladan inşa edilmiştir. En önemli özelliği, içeriden ve dışarıdan iki ayrı merdiveninin olmasıdır. (Edirne'deki Selimiye Camisi'nde Mimar Sinan üç yollu merdiven sistemi kullanmıştır. Burada ilham aldığı düşünülür.) Minarenin ortasındaki bir kapıyla kubbelerin üzerine çıkmak mümkündür.

Ulu Cami'nin kuzeydoğusundaki minare, Fetret Devri'nden sonra Sulan Çelebi Mehmed döneminde inşa edilmiş. İlk inşa edilen minare gibi camiye bitişik değil, cami duvarından bir metre ayrık olarak yükselmektedir. Ayrıca içinde tek merdiven vardır.

  

Dış Şadırvan: Kuzey girişinden girmeden önce avluda üç şadırvan dikkat çekse de, özellikle ortadaki daha zariftir. 1895 yılında Şeyhülislam Aziz Efendi yaptırmıştır.

İç Şadırvan: Kuzey kapısından girince şadırvanı görürüz. Cam kubbenin tam altında bir şadırvan yer alır. Ulu Cami'nin karakteristik ögelerinden biridir bu şadırvan. 

Mihrap: Şadırvanın arkasında Mihrap da “Ben buradayım” der. Tarih boyunca pek çok onarımdan geçtiği için özgün hali günümüze ulaşmamıştır. Ancak yine de üzerindeki ayet ve dua yazılı hat sanatı ve süslemeleriyle günümüzdeki Mihrap, Ulu Cami'nin önemli bölümlerinden biri. 

Minber: Mihrabın hemen yanında. Camideki en önemli eserlerden biri minber. 14 basamağı olan minber 600 yıl önce sert ceviz ağacından yapılmış ve ilk günden beri burada. Tutkal ve çivi kullanılmadan yapılmış. Geometrik parçalar birbirine geçirilerek oluşturulmuş. Minberdeki ahşap oymacılığı önemli bir sanat eseri kabul edilir. Günümüzde bir camekanla koruma altında. 

Vaaz Kürsüsü: Mihrabın tam karşısındaki bu vaaz kürsüsü 1815 yılında buraya konmuş. Yüksekliği 152 cm. 

Müezzin Mahfili: Mihrabın tam karşısında yer verilmiş. Yerden yüksekliği yaklaşık 3 metre.

 

Hünkar Mahfili: Mihrabın solunda, köşededir. Ulu Cami'nin cemaat için üç kapısı var. Bir dördüncüsü sonradan Hünkar için açılmış. Osmanlı sultanları hünkar kapısından camiye girip burada namaz kılarmış. Hünkar mahfilinin harim zemininden yüksekliği üç metre. Direkler üzerinde duran mahfilin alt bölümü günümüzde bir oda haline getirilmiş ve kütüphane olarak kullanılıyor.

Kabe'nin Eski Örtüsü: Hünkar Mahfili'nin yanındaki özel çerçeve içindeki siyah örtü, Kabe'nin eski örtüsü. Kabe'deki bir yenileme çalışmasından sonra boşa çıkan bu eski örtüyü Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferinden sonra Mekke'den Bursa'ya getirdiği ve kendi elleriyle Ulu Cami'ye astığı rivayet edilir.

Hat Sanatları Müzesi Gibi

Ulu Cami'nin duvarları adeta bir Hat Sanatları Müzesi gibidir. Her birini inceleyin. Bu yazılar 41 hattata ait ve 13 farklı yazı karakteri kullanmışlar. Askıda olan veya sabitlenmiş toplam 192 levha Ulu Cami'yi süslüyor.

Şadırvanın sağındaki direkte "Ayetel Kürsi" başlar, soldaki direkte devam eder ve kadınların namaz kıldığı yerde biter. Benzer şekilde şadırvanın solundaki direkte küçük yeşil yazıyla "Fatiha" suresi başlar ve beş direk boyunca devam eder. Arapça okumayı bilenler takip edebilir. 

Vav Harfi: Hemen her duvarda "vav" harfi yazılı. Biri çok güzel ve ünlü. Vav harfi, vahidiyeti-vahdaniyeti (Allah’ın Birliği) göstermesi bakımından anlamlı.

Kabe Resmi: Bu "Vav" harfinin üzerinde bir Kabe resmi var. Osmanlı döneminde Kabe'nin hali resmedilmiş. Resmi kimin yaptığı ve tam tarihi bilinmiyor. 

Tarihi Olay

Mevlid: 1409 yılında Süleyman Çelebi Ramazan ayında bir ikindi namazını Ulu Cami'de kıldıktan sonra, günümüzde "Mevlid" diye bildiğimiz mesnevisini yazmaya bu camide karar vermiş. Mevlid Türkçedir ve yaklaşık bin beyittir. Günümüzde düğün, doğum, ölüm veya kandil gibi özel günlerde evlerde ya da camilerde okutulan Mevlid, Hz. Muhammed'in doğumunu, hayatını ve mucizelerini anlatmaktadır.

BUNLARA DİKKAT ETMEK GEREK

Gezi Zamanı: İstediğiniz zaman gelebilirsiniz. Ancak Ezan okununca namaza duranların arasında camiyi gezmek kolay değil. Bu nedenle namaz saatlerinden önce veya sonra gezmeli. Mihrap ve minberi yakında görmek isteyenler için en uygun zaman öğle namazından önce sabah saatleri.

Gezi Süresi:

Hızlı gezip görmek isteyenler için 30 dakika.

Ayrıntılı görmek istiyorum diyenler için 60 dakika.

Kıyafet: Kadınların camiye girerken başlarını örtmeleri saygı gereği beklenir. Ayrıca ayakkabıların girişte çıkarılacağını da unutmayın.

 

AYRILIRKEN SON NOTLAR

Ulu Cami'den çıkarken bir an kapıda durun. Arkada bıraktığınız yapı, Osmanlı Devleti henüz genç ve kırılgan bir beylikken ayağa kalkmış; imparatorluklar kurulup yıkılırken yerinde kalmayı başarmış ulu bir çınar gibi. İçindeki minber çivisiz, tutkalsız 600 yıldır değişmeden kalabilmiş; duvarlardaki yazılar onlarca hattata ait, her biri bir ömrün emeği.

Avluda çevrenizi dinleyin, farklı diller konuşan gezginlerin konuşmalarını duyacaksınız.

ÇEVRESİNDE GEZİLECEK YERLER

Ulu Cami, Bursa'nın kalbinde yer alıyor desek yanlış olmaz.

Kapalı Çarşı ve tarihi hanlar Ulu Cami’ye komşu yapılar. Kuzeybatısında 10 dakika yürüme mesafesinde Bursa Kalesi'nde yer alan "Tophane Parkı" ve buradaki Saat Kulesi görülmeye değer.

Doğuya doğru 20 dakika yürüme mesafesindeyse "Yeşil Cami" var ki oraya gidene kadar yol üzerinde Heykel'de Atatürk Anıtı ve "Saat Kulesi", "Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu" ve "Irgandı Köprüsü" gibi görülmesi gereken gezi durakları var.

Yine bu yönde "Türk ve İslam Eserleri Müzesi" ve "TOFAŞ Anadolu Arabaları Müzesi" ilginizi çekebilir. Elbette Bursa'dayken İskender yemeden dönmek olmaz. Tarihi iskender

İyi gezmeler!