Anadolu Medeniyetleri Müzesi

Bandırma ile Erdek arasında uzanan yolun kenarında, çoğu kişinin fark etmeden geçtiği büyük bir tarih saklı. Antik dünyanın en görkemli yapılarından biri sayılan Kyzikos Hadrian Tapınağı’nın kalıntıları, yüzyıllar boyunca yaşanan depremlere rağmen bugün hâlâ Kapıdağ Yarımadası’nın geçmişine açılan etkileyici bir kapı.

Bandırma’dan Erdek’e giden minibüsle Düzler’e yaklaşırken arka taraftan bir ses yükseldi:  “Kahvelerde inecek var…”

Durak köy kahvelerinin önünde olduğu için böyle deniyordu. Minibüs durunca biz de indik. Sıcak bir Ağustos günü öğleden sonra arkadaşım Hakan Yurtsever ile beraber Hadrian Tapınağı’na yürüdük.   

Karayolu üzerinde Hadrian Tapınağı levhası var ancak yola yakın olmasına karşın tapınak pek görünmüyordu.

Bugün Kapıdağ Yarımadası’nın güneyinde yer alan Kyzikos Antik Kenti, yaklaşık 2800 yıl önce kurulmuştu. Arkadaşım Hakan Yurtsever bir arkeolog. Yaklaşık 20 yıl önce öğrenci olduğu yıllarda burada üç yıl üst üste kazı çalışmalarına katılmıştı. 

Antik bir kenti bir arkeologla gezeceğim için heyecanlıydım. Mersin’de yaşayan Hakan Yurtsever ise benden daha heyecanlıydı. 20 yıl sonra buraya ilk kez geliyordu ama yolu iyi biliyordu.      

Kazı alanında bir tapınak görmek mümkün değildi. Her yerde tapınağın kalıntıları olan devasa mermer parçaları vardı. 

Dikdörtgen şeklinde tapınağın 120 metrelik uzun kenarındaki basamakları gördük. "Alan çok genişlemiş" dedi Hakan Yurtsever.

Kyzikos, MS 117 yılında yıkıcı bir depremle sarsılmış, pek çok bina yıkılmıştı. O zamanlar yapımı devam eden ve Zeus’a adanan buradaki tapınak da depremden zarar görmüştü. MS 124 yılında Roma İmparatoru Hadrian, çıktığı Anadolu gezisinde Kyzikos’a da uğramış, zarar gören Kyzikos’a maddi destek sağlamıştı.

Kyzikos, o dönem bölgenin çok önemli ticaret kentlerinden biriydi. Kentte üç tane liman olması bunun göstergesi. Kyzikoslular, İmparator Hadrian’ın bu desteğini unutmamışlar ve tapınağı ona adamışlardı. Hadrian da, Kyzikos’a “Neokoria Unvanı” verdi.

“Bu unvan, İmparator tapınağına sahip olmak demekti ve çok önemli ayrıcalıkları vardı,” dedi Hakan Yurtsever. “O dönem sadece Pergamon (Bergama) ve Smyrna (İzmir)’da vardı.”   

 

2013 yılında kazı çalışmalarından gelen bir haber heyecan yarattı. Roma dönemi içerisinde yapılan en büyük sütun başlığı bulundu.

Tapınağın sütunları yaklaşık 20 metre yüksekliğe sahipti. Bu başlık o sütunlardan birinin üzerindeydi. Yaklaşık 1,9 m çapında, 2,5 m yüksekliğinde ve 20 ton ağırlığında.

Kazı alanını gezdikten sonra kazı ekibiyle tanışma fırsatı buldum. Hakan Yurtsever’in Erzurum Atatürk Üniversitesi'nden arkadaşları Kazı başkanı Doç.Dr. Nurettin Koçhan ve Yrd.Doç.Dr. Korkmaz Meral, bizi samimiyetle karşıladılar. Arkeologların arasında keyifli bir sohbete tanık oldum. 

Kyzikos, Efes kadar önemli bir antik zenginliğe sahip. Tapınak MS 167 yılında hizmete açıldığında Filozof Aristeides açılış konuşmasında şunları söylemiş: 

"Önceden gemiciler dağların şekillerine bakarak adaları birbirinden ayırıyorlardı. Şimdi tapınağınız dağların yerine geçti. Şehriniz fenerlere ve işaret bayraklarına gerek kalmadan gemicilere yol gösteren tek şehirdir."

Dağlar yerinde duruyor. Ancak Kyzikos MS 117 yılındaki depremden sonra MS 155 yılında bir depremle daha sarsılmış, yine yaralarını sarmıştı. MS 543 yılındaki şiddetli depremden sonra Kyzikos’un görkemli dönemi sona ermiş oldu.

 

Yaklaşık 1500 yıl sonra, sıcak bir Ağustos günü kazı ekibine teşekkür ederek ayrıldık. Düzler’deki kahvehanelerin birinde bizi serinletecek bir şeyler içerken Kyzikos’a gelen farklı dönemlerde buralara hakim olan Persleri, Büyük İskender’i ve Romalıları konuştuk. 

Kaynaklar:

Kyzikos, Hellespontus'da Bir Eyalet Merkezi, Doç. Dr. Nurettin Koçhan, Atatürk Üniversitesi

"Roma Döneminin En Büyük Sütun Başlığı", Hürriyet, 2013