Bursa Yeşil Cami ve Külliyesi Gezi Rehberi

 

Günümüzde UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Bursa Yeşil Külliyesi, Ankara Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti'nin yeniden toparlanışını simgeleyen önemli bir yapı topluluğu. Eşsiz çini süslemeleri, mermer oymacılığı ve ahşap süslemeleriyle Bursa'nın mutlaka görülmesi gereken tarihî mekânlarından biri.

BURSA YEŞİL CAMİ’YE NASIL GİDİLİR?

Bursa’nın tarihî merkezine çok yakın konumdadır. Yürüyerek ulaşmak da mümkün, toplu taşıma veya özel araçla da.

Google Haritalar ile Yol Tarifi alabilirsiniz.

ÇEKİRDEK BİLGİ

Gezi Zamanı: Külliye içindeki Yeşil Cami haftanın 7 günü ibadete açıktır. Yeşil Türbe ve Yeşil Medrese'deki Türk-İslam Eserleri Müzesi her gün mesai saatlerinde ziyaret edilebilir. 

Gezi Süresi: Kısa bir tur için 20 dakika, ayrıntılı incelemek isteyenler için 60 dakika zaman ayırmakta yarar var. İbadet etmek isteyenler namaz saatlerinde gitmelidir. Camiyi incelemek isteyenler namaz saatleri dışında, özellikle öğleden önceki saatleri tercih ederse çok daha rahat bir gezi yapabilir.

Yakında Ne Var?: Cami, kent merkezinde yer aldığı için çevresinde yeme-içme, alışveriş ve konaklama seçenekleri vardır.

Kıyafet: Camiye uygun kıyafet giyilmesi önemli.

Çelebi Sultan Mehmed (I.Mehmed) Kimdir?

Yıldırım Bayezid’in oğlu olan Çelebi Sultan Mehmed (I. Mehmed), Osmanlı Devleti'nin beşinci padişahıdır.

Yıldırım Bayezid, Ankara Savaşı'ndan Timur'a yenilince devlet başsız kalmış, bir süre Fetret Devri yaşanmıştı. Çelebi Mehmed, tahta oturunca devleti yeniden yapılandırdı.

Çelebi Sultan Mehmed'in 1419 yılında inşa ettirdiği külliye, erken dönem Osmanlı mimarisinin en seçkin örneklerinden biridir. Yeşil Külliye içerisinde Yeşil Cami, Yeşil Türbe, Yeşil (Sultaniye) Medresesi (günümüzde Türk-İslam Eserleri Müzesi), Yeşil İmaret ile hanlar bulunmaktadır.

YEŞİL KÜLLİYE'Yİ OLUŞTURAN YAPILAR

Yeşil Külliye içindeki yapılar şunlardır; külliyenin ana yapısı Yeşil Cami, Çelebi Sultan Mehmed'in naaşının yer aldığı Yeşil Türbe, külliye içinde eğitim verilen Yeşil Medrese, öğrencilere ve yoksullara yiyecek dağıtan Yeşil İmaret ve tüm masrafların karşılanabilmesi için inşa edilen üç han.

Yeşil Külliye, tek tek güzel yapılardan oluşan bir topluluk değil, kendi kendine yetmeye çalışan erken Osmanlı şehir yaşamının küçük bir modelidir.

Külliye, 1855 depreminde önemli hasar görmüş ve onarımlar geçirmiştir.

YEŞİL CAMİ

Erken Osmanlı mimarisinin en önemli eserlerinden biri olan Yeşil Cami'deki kusursuz taş oymacılığı işçiliğine ve caminin içini süsleyen çinileriyle ünlüdür.

Külliyenin ana binası olan cami, ters "T" planlı camilere bir örnektir.  İç mekânı İznik çinileri ve kalem işleri ile bezelidir.

Caminin süslemeleri dönemin ünlü sanatçısı Nakkaş Ali yapmış. Nakkaş Ali, Timur tarafından bir dönem Semerkant’a götürülmüş ve sanatını orada geliştirerek Bursa’ya dönmüştür.

Yapının tamamı kesme taş ve mermerden inşa edilmiştir. Özellikle Marmara mermeri kullanılarak yapılan mermer kaplamalar ve taş oymacılığı dönemin zirve noktasıdır.

Caminin mavi ve yeşil renkli çinilerle bezeli minaresi, Selçuklu minare geleneğinin erken Osmanlı mimarisine yansımasının tipik bir örneğidir. Cami ilk yapıldığında bir tane minaresi vardı. 1855 yılında yaşanan yıkıcı depremde minare kaidesine kadar yıkılınca 1869 yılında yeniden inşa edildi. Hatta mahya kurulabilmesi için ikinci minare de yapıldı.

Mutlaka Görülmesi Gereken Özellikler

• Taç Kapı: Caminin anıtsal mermer giriş kapısı, yazı kuşakları ve bitkisel bezemeleriyle Anadolu Selçuklu geleneğini en ileri seviyeye taşıyan bir şaheserdir.
• Kündekârî Ahşap İşçiliği: Meşe ağacından yapılan ana giriş kapısı ve pencere kepenkleri, devrinin en ince bitkisel motifli kündekârî (yani çivisiz geçme) tekniği örnekleridir.
• İç Mekân Şadırvanı: Caminin girişinde harimde, tek parça mermerden yapılmış fıskiyeli bir şadırvan bulunur.
• İznik Çinileri: Caminin asıl şöhreti, inanılmaz kalitedeki çini kaplamalarından gelir. Mihrap, hünkâr mahfili, eyvan duvarları çini mozaik ve altın yaldızlı çinilerle bezelidir.
• Çini Mihrap: 10 metre yüksekliğindeki mihrap, tamamı renkli sır tekniğiyle kaplanmış, erken Osmanlı döneminin en görkemli mihrabıdır.
• Minber: Dar bir merdivenle çıkılan, tepesi altıgen külahla örtülü ve özenli bir ahşap işçiliğidir.
• Osmanlı'nın İlk Hünkâr Mahfili: Mimari açıdan bir ilk olan bu mahfil, giriş eyvanının üzerinde yer alır ve tamamen çinilerle kaplıdır.

YEŞİL TÜRBE

Yeşil Türbe, camiden daha yüksek bir konumda olmasıyla diğer külliyelerden ayrılır.

Sekizgen bir gövdeye sahip olan türbenin dışı tamamen çini ile kaplıdır. Türbenin altında naaşların bulunduğu bir bodrum katı yer almaktadır.

Mutlaka Görülmesi Gereken Özellikler

• Çini Mihrabı: Cami içinde olduğu gibi türbede de çinili bir mihraba yer verilmiş. Sanat tarihinin sayılı eserlerinden biri kabul edilir. Mihrap üzerindeki mum süslemelerinin birinin altında "Allah", diğerinde ise "Muhammed" yazılıdır.
• Çelebi Sultan Mehmed'in Sandukası: Sarı, lâcivert ve beyaz renkli, tamamı kabartma çinilerle kaplı olan sandukanın bir benzeri daha bulunmamaktadır.
• Oyma Kapı: Ceviz ağacından oyma ahşap kapı, dönemin ahşap işçiliğinin önemli bir örneğidir.
• İç Mekân Çinileri: Duvarlar pencerelerin üst seviyesine kadar turkuaz çinilerle kaplıdır.
• Özgün Duvar: Giriş kapısının solunda yer alan duvar, çinilerin hiç bozulmadan günümüze kadar ulaştığı orijinal bölümdür.
• Dokuz Mezar: Türbe içinde Çelebi Sultan Mehmed’in yanı sıra oğulları Mustafa, Mahmud ve Yusuf; kızları Selçuk Hatun, Hafsa Sultan, Ayşe Hatun ve Sitti Hatun ile sütannesi Daye Hatun’a ait çinili sandukalar bulunmaktadır.

YEŞİL MEDRESE (Türk-İslam Eserleri Müzesi)

Bursa Yeşil Külliyesi içerisinde yer alan Yeşil Medrese (diğer adıyla Sultaniye Medresesi), Erken Osmanlı mimarisinin en özgün örneklerinden biridir. Günümüzde Türk İslâm Eserleri Müzesi olarak hizmet vermektedir.

Dikdörtgen yapıdan olan medresenin avlusunda mermer bir şadırvan yer alır. Avluyu çevreleyen öğrenci odaları, girişin tam karşısında da on basamakla çıkılan bir dershane eyvanı vardır. Üstü 10 metre çapında büyük bir kubbe ile örtülüdür.

YEŞİL İMARET

Külliyenin önemli yapılarından biri olan Yeşil İmaret, öğrencilere ve yoksullara yemek dağıtma görevini, yüzyıllar sonra günümüzde de sürdürüyor ve ihtiyaç sahiplerine sıcak yemek sunan bir aşevi olarak hizmet vermeye devam ediyor.

Zaman için pek çok onarımdan geçmiş ve dönem dönem farklı amaçlarla kullanılmış olsa da hala sapasağlam ayakta.

KÜLLİYE'NİN GELİR KAYNAKLAR: HANLAR

Yeşil Külliye, inşa edildiği dönemde tam teşekküllü bir yaşam alanı olarak planlanmış. Külliyeye gelir sağlaması için Kapalı Çarşı yakınlarında inşa edilenler hanlar şunlardır:

İpek Han: Bursa’nın en büyük hanı olarak bilinir. İki katlı olan yapının ortasında geniş bir avlu, avlunun ortasında ise bir şadırvan vardır. İpek Han, külliyeye bağlı bir han olsa da, külliyeden ayrı Ulu Cami'nin kuzeyinde Kapalı Çarşı'ya komşu hanlardan biridir.

Geyve Han: İki katlı özgün bir yapıdır. O da külliyeye bağlı ancak külliyeden ayrı Ulu Cami'nin kuzeyinde Kapalı Çarşı'ya komşu hanlardan biridir.

Yeşil Han: Yeşil Medrese'nin yakınında bulunduğu tahmin edilen bu han, ne yazık ki günümüze kadar ulaşamamıştır.

Bu hanlar, Osmanlı’nın erken dönemindeki ticari aktivitenin merkezleri olmalarının yanı sıra, Yeşil Külliyesi gibi abidevi eserlerin bakım ve onarım giderlerini karşılayan mali birer kaynak işlevi de görmüşlerdir.

AYRILIRKEN KISA BİR DEĞERLENDİRME

Tarihi alanları gezmek biraz zamanda yolculuk yapmak gibidir veya öyle olmalıdır. Yeşil Külliye'nin bulunduğu tepeye çıktığımda yaklaşık 600 yıl önce buradaki yaşamın izlerini sürdüm. Ancak tarihi yapıların arasında yükselen binalar ve yoğun trafik buna izin vermedi.

Osman Hamdi Bey'in neredeyse her köşeye tuvallerini yerleştirdiği bu alanda, külliyenin tarihî dokusunu ortaya çıkaracak ve ziyaretçilerin geçmişle baş başa kalabileceği huzurlu bir ortam olmasını isterdim.

Yine de Yeşil Külliye'den ayrılırken aklımda kalan ise yalnızca muhteşem çiniler ile büyüleyici taş işçiliği kaldı.

ÇEVRESİNDE GEZİLECEK YERLER

Yeşil Külliye'nin 750 metre doğusunda yer alan Emir Sultan Camisi'ne yürüyerek 10 dakikada ulaşabilirsiniz. Türk Müziği'nin çok önemli isimlerinden biri olan Zeki Müren'in mezarı da burada, Emir Sultan Mezarlığı'ndadır.

Külliyenin 1,5 km batısında yer alan Kapalı Çarşı'ya yürüyerek 25 dakikada ulaşabilirsiniz. Ancak yolunuzun üzerinde pek çok gezi durağı var: "Irgandı Köprüsü", Heykel Meydanı'nda Atatürk Heykeli, "Heykel Saat Kulesi", "Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu", "Bursa Kent Müzesi", "Bursa Ulu Cami", Koza Han, İpek Han, Geyve Han gibi tarihi hanlar, "Tophane Parkı", "Tophane Saat Kulesi".

Yeşil Cami'yi Kaplumbağa Terbiyecisi Osman Hamdi Bey ile gezdiğimiz gezi yazımızı da buradan okuyabilirsiniz.

İyi gezmeler!